Jaarlijks serveren wij in de winter voor Nederlandse vrienden en bekenden, woonachtig in la France profonde, een boerenkoolmaaltijd. De landgenoten kijken steeds weer verlangend uit naar het mogen meeprikken van een flink aantal vorkjes in de smakelijke stamppot van Franse aardappelen met uit Nederland meegevoerde boerenkool (chou frisé) en Franse spekjes, de lardons. Enkele jaren geleden verbouwden wij de Westlandse Herfstreuzen nog zelf, maar hitte, droogte en knaaggrage konijnen hebben ons de moed ontnomen. Het in Zuid-Frankrijk zelf vrijwel onbekende winterse gerecht – in het noorden spreekt men nog wel van Borécole – leuken wij nog op met rookworst van de Hema en draadjesvlees uit Frankrijk, de paleron (sucadelappen). En er zijn nog de jus voor in het kuiltje en de piccalilly voor de nodige frissigheid.

We weten het: Frankrijk is het land waar sinds mensenheugenis de gastronomie hoogtij viert en het ophemelen van stamppot boerenkool moet vloeken in de kerk lijken. Wie als Nederlander in Frankrijk gaat wonen, koestert omtrent de Franse eetgewoonten namelijk hoge verwachtingen: verfijnde gerechten, mooie wijnen en dat alles tegen spotprijzen. En gezond: de levensverwachting in Frankrijk is op één na de hoogste in de wereld, Japan scoort nummer één. Inmiddels wonen tienduizenden Nederlanders in Frankrijk en enkele andere tienduizenden bezitten er een tweede huis. Al deze mensen die uit eten gaan in hun dorp of stad hebben in de loop van de laatste vijf à tien jaar moeten constateren, dat er op eetgebied grondige veranderingen vielen te constateren. Het is uiterst riskant geworden om zo maar een Frans restaurant binnen te stappen in de verwachting dat het restaurantvoedsel in Frankrijk als vanzelfsprekend fantastisch is. Dat is niet meer zo, zeker niet op het platteland. En dat vinden de Fransen zelf ook als je met hen spreekt over hun epicurische erfgoed. Er is iets mis met le rapport qualité/prix, de prijs/kwaliteit-verhouding deugt niet meer in dergelijke doorsnee etablissementen. De invoering van de euro is mede de aanstichter geweest van de algehele malaise: goed eten is alleen nog mogelijk in de eenvoudige auberges, waar je voor € 11 per repas mee-eet met de kieskeurige ouvriers; mooi eten doe je in de restaurants met sterren, waar je ten minste € 12 neertelt voor een petit café na afloop van het genieten van de culinaire hoogstandjes van de chefs.

Steeds meer modale Fransen wijken daarom uit naar de ontdekte McDo’s, de als paddenstoelen uit de grond rijzende hamburgertenten uit het weinig geliefde Amerika, waarvan er inmiddels meer dan 1000 uit de grond zijn gestampt nabij de grote hypermarchés. Ondanks protesten van de antiglobalisten en bestrijders van het inferieure voedsel, de malbouffe, consumeren vaders, moeders en veel kinderen, scholieren en arbeiders met graagte de Big Mac, begeleid door een zakje als gezond aangeprezen wortelschraapsels, les bâtonnets de carotte. De toenemende zwaarlijvigheid is nu ook een bron van zorg voor de Franse medische stand; in de cantines van de scholen zijn de frisdrank- en snoepautomaten weggehaald.

En wij Nederlanders beperken ons nu – nuchter en rationeel als wij zijn – tot het minder frequente, maar kwalitatief wel meer genietbare restaurantbezoek. De dapperen onder ons wagen het soms om gerechten te bestellen als pens (tripes) of worstachtige producten die zijn samengesteld uit ondefinieerbare dierlijke resten. De onderontwikkelde smaakpapillen van de gemiddelde Bataaf zijn daarop niet altijd berekend. Daarom menen wij dat het gezamenlijk verorberen van een pan boerenkoolstamppot moet kunnen, één keer per jaar. De meewarige blikken van de Fransen nemen we dan voor lief, want boerenkool als groente is hun vrijwel niet bekend. De plant chou frisé in kleurige varianten is wél wijd verbreid. Maar dan vooral als niet eetbare krulsierplant in het openbare groen op pleinen en rotondes.

Wim Bavelaar