J’aime la lettre B! De initiaal van Beau, van Bien en van Bon! Bovendien keer op keer – met haar wulpse vormen – een geschreven knipoog van onze BB! Minder glamoureus maar even essentieel voor de Franse bon vivant is de volgende triplet: Béret, Baguette et jeu de Boules…

Want wat kan Franser zijn dan dit dagelijkse tafereel onder de platanen: een tiental boulistes, van hun geliefde tijdverdrijf genietend? Dat de fièvre tranquille intussen Nederland stevig in haar grip heeft, is te zien aan de vele verenigingen met veelbelovende namen als ‘Entre nous’, ‘De gooiers’ of zelfs ‘De Bouledozers’…

Het spel dat ze spelen is de pétanque, oftewel de Jeu de Boules voor reumatieklijders. Jawel, het is in La Ciotat in 1907 uitgevonden door een bejaarde oud-kampioen van de veel sportievere ‘Jeu de boules provençal’ die diens drie aanloopstappen niet meer kon opbrengen. Op een dag schuifelde het verkleumde oudje naar een rustig hoekje van het plein en begon met de voeten tegen elkaar (‘pieds tanqués’ in het Provençaals) zijn boules met grote precisie naar de but te gooien. Een unieke sport* was geboren, intussen officieel de achtste in Frankrijk qua aantaal leden, en zeker de sport die het diepst geworteld is in de Franse ziel. Maar wat maakt het zo bijzonder?

Eerst: (bijna) iedereen – man, vrouw, kind, oude van dagen – kan meedoen en ook succes hebben, mits hij of zij het een beetje serieus aanpakt maar ongeacht de atletische aanleg. Het is een spel waar de kleine mens de show kan stelen. Het is trouwens de enige sport die op competitieniveau gemengde man-vrouw teams verwelkomt. Dat het groot publiek trouwens de namen van de Franse pétanque-grootheden niet kent, is niet omdat die er niet zijn: Frankrijk won 35 van de 42 wereldkampioenschappen met 78 deelnemende landen. Het is omdat het er simpelweg niet toedoet. In tegenstelling tot golf of tennis, dat als elitesport bestempeld zijn, is en blijft de pétanque van Monsieur Tout-le-monde.

Ten tweede is het een heel sociaal spel. Het biedt veel ruimte aan de ontmoeting: één team speelt tegelijk maar iedereen staat erbij en de vaak demonstratieve commentaren zijn deel van het spel. Als het gebruikt wordt om een tegenspeler uit zijn concentratie te halen, heet het faire la chanson… Aan de filmfanaten bevel ik de pétanque-scene in ‘Le temps des amours’ van Marcel Pagnol aan. Iedere speler klapt bij een mooie gooi, ongeacht wie de punten krijgt. Het woord bouligan bestaat wel, maar onsportief gedrag eigenlijk niet.

Een pikant ritueel van de pétanque-cultuur is trouwens de verplichting voor het team dat geen enkel punt heeft kunnen scoren (0-13) om het achterwerk van Fanny en public te kussen. De oorspronkelijke Fanny was de knappe serveuse in een cafeetje en troostte de ongelukkige stamgasten met een kus… tot de dag dat de burgemeester – tegen wie zij blijkbaar iets had – tussen de verliezers stond. In plaats van haar wangen presenteerde ze hem haar fesses, en de arme man bleef jarenlang het mikpunt van allerlei joligheden. Sindsdien hoort een bas-reliëf of een foto van Fanny’s zachtste delen bij elke spelterrein te hangen, om zo de complete verliezers voor de grap te honen.

Recentelijk mochten Franse bovenbouwleerlingen de pétanque voor de eerste keer kiezen als alternatieve sport voor hun eindexamen. Zo konden ze blijk geven van hun ‘concentratie, precisie, strategie, respect en… humour’. Eigenschappen die men zijn hele leven nodig heeft, jusqu’à ce qu’il ‘perde la boule’ (definitief gek wordt)…

Vindt u deze column instructief, leerzaam of anderszins leuk?
U kunt een bundeltje van 24 columns van Sylvain bestellen op zijn website:  www.talenvoortalent.nl/questiondesavoirvivre.pdf