Dierbare woorden uit een andere logica…

‘Reinaert de Vos’, oftewel ‘Le roman de Renard*’, samengestelde volksvertelling

uit de 12^de en 13^de eeuw, is zo diep geworteld en in de Franse en in de Nederlandse tradities, dat beide cultuur het als eigen erfgoed opeisen. En inderdaad: welk kind (welke ouder) heeft niet gesmuld van de prachtige streken van de sluwe kippendief, die iedereen – Ysengrijn de wolf, Koning Nobel de leeuw, Bruun de beer – te slim weet te zijn. En toch, het zal de oplettende lezertjes van de oorspronkelijke teksten niet ontgaan zijn dat er tussen de twee versies een veelzeggend kernverschil is: ‘Reinaert’ is door en door een slechterik, terwijl ‘Renard’ als een geslepen maar charmante bandiet overkomt.

De menselijke kwaliteiten die wij aan dieren toekennen – en de dierlijke trekken die we in onze medemensen zeggen te herkennen – zijn voor elke cultuur kenmerkend, en een sleutel tot hun symboliek. Verhalen over dieren zijn ook van weleer een uitlaatklep voor sociale kritiek.

Ik nodig u uit voor een korte wandeling in onze (linguïstische) dierentuin. Suivez le guide!

Vóór de ingang hoeven wij niet te ‘ijsberen’: het toegangsportaal is altijd open. ‘Hamsteren’ zal ook niet nodig zijn, want aan (geestelijk)voedsel is er in onze beide talen genoeg. Maar u zult snel achterkomen dat ‘na-apen’, zelfs tussen naaste buren, helemaal niet vaak voorkomt. Van die drie oer-Nederlandse werkwoorden heeft alleen de derde een Frans equivalent: ‘singer’. Ook jullie ‘tijgeren’ is voor ons een onbekend begrip: ‘tigré’ refereert aan de strepen op bijvoorbeeld kleding. 

Maar laten wij nu flaneren langs de Franse dierenwerkwoorden. Wat zou bijvoorbeeld ‘asticoter’ (‘vleesvlieglarven’) betekenen: zich ergens inwurmen? Of wild gebaren als een as aan een vishaak? Geenszins: het is een mildere vorm van ‘plagen’. Aan de oorsprong van de beeldspraak zal ik geen woord wagen. En ‘canarder’ (‘eenden’) ? ‘Nous nous promenions dans un parc, et nous nous sommes fait canarder par le propriétaire’. Heeft de goede man ons als eendjes gevoederd? Of heeft hij ons geprobeerd te lokken met een fluitje? Nee, hij heeft rechttoe rechtaan op ons geschoten, zoals menig Fransman op wilde eenden pleegt te doen. Laten wij hopen dat hij ons ‘raté’ heeft (oftewel in familiaire Frans: ‘loupé’). Ratten en wolven bleken inderdaad zo handig te zijn in het ontsnappen dat ‘rater’ en ‘louper’ in het Frans ‘misschieten’ betekent.

Probeer nu maar eens zelf de volgende zinnen te ontrafelen:

1. Mon fils passe des heures à ânonner ses leçons sans en comprendre un mot.

Mijn zoon ezelt zijn lessen urenlang zonder maar één woord ervan te snappen.

1. Moi, dès qu’il fait beau, je n’ai plus qu’une envie : lézarder au soleil.

Wat mij betreft, zodra het mooi weer wordt, heb ik maar één wen: hagedissen onder de zon.

1. C’est une petite route charmante qui serpente entre les collines.

Het is een charmant weggetje dat tussen de heuvels slangt.

1. 4.      Ça fourmille de flics ici…  

Het miert van de smerissen hier…

Komt u er niet uit? Excusez-moi de vous faire chevrer (excuses dat ik u laat ‘geiten’ (dat ik u zo plaag)). De antwoorden vindt u op deze pagina .

Is het u gelukt? Dan is er alleen maar één passend woord: Chouette! (‘Uil’ ! = leuk !)

Sylvain Lelarge geeft vooral in Frankrijk maar ook in Nederland bijzonder efficiënte en plezierige cursussen Frans voor actieve Francofielen – www.talenvoortalent.nl – Vindt u het leuk om zijn bundeltje met de vroegere columns te lezen, mail dan naar contact@talenvoortalent.nl.