Vaak roep ik ‘La Reine est ma voisine!’ en het is ook zo: ik woon vlakbij ‘Huis ten Bosch’ en wandel maar al te graag in het Haagse Hout. Het gebeurde dus dat ik op de sterfavond van Prins Claus richting het paleis was gaan neuzen, gewoon, om de mensen te zien. Het bospad naar het koninklijke portaal was speciaal voor die gelegenheid sterk verlicht en mediawagens met uitpuilende apparatuur stonden aan beide kanten in lange rijen. En er waren inderdaad veel mensen. Voor de hek lag er een zee aan boeketten, teddyberen en condoleancekaarten met kindertekeningen.

Terwijl ik dat allemaal van dichterbij bekeek werd ik plotseling aangesproken door een televisieteam. ‘Meneer, wat voelt u nu?’ werd me gevraagd door een dame die haar microfoon onder mijn kin duwde, en ik hoorde mezelf spontaan zeggen: ‘Mevrouw, ik kom uit het land van de Revolutie, maar ik heb veel respect voor uw Koningin en ik wens haar van harte sterkte toe in deze moeilijke tijden!’… En weg waren ze. Ik stond zelf paf. Ik was me er tot dan toe niet van bewust dat ik Beatrix eigenlijk een warm hart toedroeg.

En ja, ik geef het toe: Beatrix is mijn Koningin. Ik kwam in Nederland aan toen zij gekroond werd, en ik vermoed dat ik Nederland vaarwel zal zeggen ongeveer wanneer zij de estafettescepter aan Willem-Alexander door zal geven. Ik ben blijkbaar een echte Nederlander geworden en droom dus over een huis in Frankrijk!

Maar terug naar de Koningin: hoe komt het dat ik, Fransman, geboren en getogen ‘républicain’, me in Nederland enigszins ‘royalist’ voel? Omdat het koninghuis mijn gevoel voor Historie aanspreekt. Wij Fransen kennen een lange geschiedenis van koningen, terwijl het koningschap voor jullie Nederlanders een betrekkelijk nieuw iets is. Net als de ‘République’ bij ons. Koningen blijven op ons een onmiskenbare charme uitoefenen, zij spreken steeds tot onze verbeelding. En kijk: nu ik over de familie van Oranje praat, moet ik meteen aan dat prachtige verhaal denken, over Wilhelmina die – uit pure hoffelijkheid – haar vingerkommetje met citroenwater opdronk toen ze bij een banquet zag dat haar gast, de president van Zuid-Africa, het uit onwetendheid net gedaan had. En de vijftig uitgenodigden rechts van haar, en de vijftig links van haar, deden meteen hetzelfde. Dit, vind ik, heeft classe. Ça a du ‘panache’!

Panache… De Franse Presidenten, van François Mitterand tot Nicolas Sarkozy, gedragen zich vaak als koningen, houden vorstelijke ‘trains de vie’ en starten faraonistische culturele projecten die de Parijzenaren af en toe flatteren, of juist opzadelen met de meeste afgrijselijke gebouwen. Getuige het ‘Centre Pompidou’, die bonte wrat op de neus van Middeleeuws Parijs. Zij gedragen zich als koningen, maar volgen jammer genoeg het verkeerde voorbeeld, dat van de Zonnekoning, Louis XIV (1638-1715), de bouwer van ‘Versailles’, de verwekker van de Franse ‘Grandeur’. Een koning wiens aanzicht moest verblinden, een koning die zijn volk liet creperen. Fout voorbeeld.

Panache! Minder bekend bij de Nederlanders, maar zeer geliefd door de Fransen, is de grootvader van Louis XIV: Henri IV (1553-1610). Een heel andere type. Al bij zijn geboorte in Pau (Pyrénées), wreef zijn opa hem knoflook op de lippen en liet hem wat ‘vin de Jurançon’ drinken. Als kind rende hij buiten met de herdertjes en al snel ging hij rollebollen met de meisjes. Alle ‘flirtende’ stellen hebben hun zoetste uren aan hem te danken, want ‘to flirt’ komt uit ‘conter fleurette’ dat zijn oorspong heeft in de eerste serieuze liefde van Henri IV: de schone tuimansdochter Fleurette. Koningen met vele maitresses zijn meer regel dan uitzondering maar die ene, die zijn hele leven lang stelselmatig en oprecht verliefd werd en al zijn vele kinderen, echtelijk en buitenechtelijk, samenbracht in één groot gezin waarvoor hij liefdevol zorgde – heeft daarmee het hart van de Fransen gestolen. Zijn overkokende liefdesleven – hij staat bekend als de ‘Vert-Galant’ – is trouwens niet het enige wat hem zo geliefd maakte. Hij, zoon van een katholieke vader en een Protestantse moeder, hij die met het mes op de keel zes keer van godsdienst heeft moeten veranderen, hij die op het nippertje ontkomen is aan de moordgekte van de ‘Saint-Barthelemy’ (1572 – slachting van duizenden Protestanten op de dag van zijn huwelijk met de katholieke princes Margot), heeft een rechtvaardige vrede weten te stichten na de 40 jaar-oude burgeroorlog tussen de twee kampen (Édit de Nantes – 1598). Dankzij zijn vriend en minister Sully heeft hij de landbouw grondig gestimuleerd, met ‘la poule au pot chaque dimanche’ op het oog. Zijn naam blijft echter vooral verbonden aan die dag dat hij – toen zijn soldaten aan de verliezende kant waren –midden in de vijandelijke troepen sprong met de kreet ‘Ralliez-vous à mon panache blanc!’ (‘Kom mijn witte pluim acherna!). Die ‘panache’ zien we terug in gedurfde eervolle acties en dat is waarlijk een stukje Franse ziel geworden. 

Henri IV werd vermoord door Ravaillac – een Kennedy-gebeuren avant la lettre. En zijn kleinzoon Louis XIV heeft jammer genoeg het vredesverdrag tussen Katholieken en Protestanten teniet gedaan (Hugenoten vonden toen hun heil in Nederland). Maar zijn roem is met de eeuwen maar groter geworden en zijn standbeeld onder de Pont Neuf (de oudste brug van Parijs) blijft één van de favoriete rendez-vous pour les amoureux.

Iedere Fransman kent die verhalen – zoniet de precieze jaargetallen. Geschiedenis zit ook in de Franse cultuur – in de Franse psyche – in de Franse taal veel dieper geworteld dan in de Nederlandse. De koppen in de kranten zijn vaak knipogen naar algemene bekende citaten die evenzeer cultuursleutels zijn voor de nieuwsgierige Francofiel.

Wilt u een lijst van de bekendste? Écrivez-moi… avec une plume blanche.